İş Kazası Nedir?
İş kazası, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 13. maddesinde tanımlanmıştır. Buna göre iş kazası, sigortalının işyerinde bulunduğu sırada, işveren tarafından yürütülmekte olan iş nedeniyle veya görevi gereği başka bir yere gönderilmesi sırasında meydana gelen ve sigortalıyı hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen engelli hale getiren olaydır.
İş kazası kavramı geniş yorumlanmaktadır. Aşağıdaki hallerde meydana gelen olaylar da iş kazası sayılır:
- İşyerinde bulunduğu sırada meydana gelen kazalar
- İşveren tarafından yürütülmekte olan iş nedeniyle oluşan kazalar
- Sigortalının işveren tarafından görev ile başka bir yere gönderilmesi nedeniyle asıl işini yapmaksızın geçen zamanlarda meydana gelen kazalar
- Emziren kadın sigortalının çocuğuna süt vermek için ayrılan zamanlarda meydana gelen kazalar
- İşverence sağlanan bir taşıtla işin yapıldığı yere gidiş geliş sırasında (servis kazaları) meydana gelen kazalar
SGK'ya Bildirim Yükümlülüğü
İş kazası meydana geldiğinde yasal bildirim süreleri son derece önemlidir. 5510 sayılı Kanun'un 13. maddesinin 2. fıkrasına göre:
Bildirim Süreleri
- İşveren: İş kazasını, kazanın olduğu tarihten itibaren 3 iş günü içinde SGK'ya bildirmek zorundadır
- Sigortalı (4/b - Bağımsız çalışan): Kazayı, bildirim yapmaya engel durumun ortadan kalktığı günden itibaren 3 iş günü içinde SGK'ya bildirmelidir
- Sağlık hizmeti sunucuları: İş kazasını en geç kazanın 10 günü içinde SGK'ya bildirmek zorundadır
Bildirimin Önemi
SGK'ya yapılacak bildirimin zamanında ve doğru yapılması kritik önem taşır:
- Geç bildirim halinde işverene idari para cezası uygulanır
- Bildirim yapılmazsa SGK tarafından yapılan tedavi giderleri ve ödemeler işverenden tahsil edilir
- Kazanın iş kazası olarak tescili, işçinin ilerideki tazminat haklarının temelini oluşturur
İş Kazası Sonrası İşçinin Hakları
İş kazasına uğrayan işçi, hem SGK'dan hem de işverenden çeşitli haklar talep edebilir.
SGK'dan Alınabilecek Haklar
5510 sayılı Kanun kapsamında SGK tarafından sağlanan yardımlar şunlardır:
- Geçici iş göremezlik ödeneği: İşçinin çalışamadığı süreler için günlük kazancının üçte ikisi oranında ödeme yapılır. Yatarak tedavide bu oran günlük kazancın yarısıdır.
- Sürekli iş göremezlik geliri: Meslekte kazanma gücünü en az %10 oranında kaybeden sigortalıya bağlanır. Kayıp oranına göre tam veya kısmi gelir bağlanır.
- Ölüm halinde hak sahiplerine gelir bağlanması: İş kazası sonucu vefat eden sigortalının eş, çocuk ve anne-babasına aylık bağlanır.
- Cenaze ödeneği ve evlenme ödeneği: Ölüm halinde hak sahiplerine yapılan ek ödemelerdir.
İşverenden Talep Edilebilecek Tazminatlar
İşverenin kusuru bulunan iş kazalarında işçi veya hak sahipleri aşağıdaki tazminatları talep edebilir:
1. Maddi Tazminat
Maddi tazminat, iş kazası nedeniyle işçinin uğradığı somut ekonomik kayıpları karşılamaya yöneliktir. Hesaplamada dikkate alınan unsurlar:
- Tedavi giderleri: Hastane masrafları, ilaç giderleri, rehabilitasyon masrafları
- Çalışma gücü kaybı: Geçici veya sürekli iş göremezlik nedeniyle yoksun kalınan kazanç
- Bakıcı giderleri: Sürekli bakıma muhtaç hale gelen işçi için bakıcı masrafları
- Ölüm halinde destekten yoksun kalma: Ölen işçinin bakmakla yükümlü olduğu kişilerin uğradığı kayıp
Maddi tazminat hesaplamasında bilirkişi raporu esas alınır. Hesaplamada işçinin yaşı, ücreti, kusur oranı, iş göremezlik derecesi ve yaşam tabloları dikkate alınır. Yargıtay, tazminat hesabında TRH-2010 yaşam tablosu ve progresif rant yöntemi kullanılmasını benimsemiştir.
2. Manevi Tazminat
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 56. maddesi uyarınca, bedensel bütünlüğü bozulan işçi manevi tazminat talep edebilir. Ölüm halinde ise ölenin yakınları manevi tazminat isteyebilir.
Manevi tazminat miktarı belirlenirken şu unsurlar gözetilir:
- Olayın oluş şekli ve ağırlığı
- Tarafların kusur oranları
- İşçinin yaşı ve yaralanmanın niteliği
- Tarafların sosyal ve ekonomik durumu
- Hakkaniyet ilkesi
3. SGK Rücu Davası
SGK, iş kazası nedeniyle sigortalıya veya hak sahiplerine yaptığı ödemeleri, kusuru bulunan işverene rücu eder. 5510 sayılı Kanun'un 21. maddesi bu rücu hakkını düzenlemektedir. İş güvenliği tedbirlerini almayan işveren, SGK'nın yaptığı tüm masrafları geri ödemek zorunda kalabilir.
İş Kazasında Kusur Tespiti
İş kazası tazminat davalarında kusur oranının tespiti büyük önem taşır. Kusur, taraflar arasında paylaştırılır:
İşverenin Kusuru
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'na göre işverenin yükümlülükleri şunlardır:
- Risk değerlendirmesi yapmak veya yaptırmak
- İşçilere iş sağlığı ve güvenliği eğitimi vermek
- Gerekli kişisel koruyucu donanımları sağlamak
- İşyerinde iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi bulundurmak
- Çalışma ortamının güvenliğini sağlamak
- İş kazası risklerini önleyici tedbirler almak
İşveren bu yükümlülüklerini yerine getirmezse kusurlu sayılır. Yargıtay kararlarına göre işverenin kusur sorumluluğu geniş yorumlanmaktadır.
İşçinin Kusuru
İşçinin kusurlu sayılacağı durumlar:
- Güvenlik kurallarına bilerek uymama
- Kişisel koruyucu donanımları kullanmama
- Alkol veya uyuşturucu etkisinde çalışma
- Eğitim almadan tehlikeli iş yapma
- İşverenin uyarılarını dikkate almama
Üçüncü Kişinin Kusuru
İş kazasına üçüncü bir kişinin eylemi neden olmuşsa, kusur bu kişiye de yüklenebilir. Taşeron işçilerin karıştığı kazalarda asıl işveren ve alt işverenin kusur paylaşımı ayrıca değerlendirilir.
İş Kazası Tazminat Davası Süreci
Zamanaşımı
İş kazası nedeniyle açılacak tazminat davalarında zamanaşımı süresi, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 146. maddesi gereğince 10 yıldır. Bu süre, zararın ve failin öğrenildiği tarihten itibaren başlar. Ceza kanununda daha uzun bir zamanaşımı süresi öngörülmüşse, tazminat davası için de o süre uygulanır.
Görevli ve Yetkili Mahkeme
- Görevli mahkeme: İş mahkemesi
- Yetkili mahkeme: İş kazasının meydana geldiği yer, işverenin yerleşim yeri veya işçinin yerleşim yeri mahkemesi
Dava Öncesi Hazırlık
İş kazası tazminat davası açmadan önce şu adımlar atılmalıdır:
- SGK müfettiş raporu ve iş kazası tespit belgeleri temin edilmeli
- Hastane raporları ve tedavi belgeleri eksiksiz toplanmalı
- İş göremezlik oranına ilişkin sağlık kurulu raporu alınmalı
- Tanık beyanları ve olay yeri fotoğrafları güvence altına alınmalı
- İşyerindeki güvenlik kamera kayıtları talep edilmeli
- İşverenin iş güvenliği tedbirlerine ilişkin belgeler incelenmeli
Yargılama Süreci
Dava açıldıktan sonra mahkeme şu aşamaları takip eder:
- Tarafların beyanları alınır
- SGK dosyası celp edilir
- Kusur bilirkişi raporu aldırılır (iş güvenliği uzmanı)
- Maluliyet raporu istenir (Adli Tıp Kurumu veya üniversite hastanesi)
- Tazminat hesap raporu aldırılır (aktüerya bilirkişi)
- Gerekirse keşif yapılır
- Tanıklar dinlenir
İş Kazalarında İşverenin Cezai Sorumluluğu
İş kazası sonucunda işçinin yaralanması veya ölümü halinde işveren ve ilgililer hakkında ceza davası da açılabilir:
- Taksirle yaralama (Türk Ceza Kanunu m.89): Bilinçli taksir halinde ceza artırılır
- Taksirle öldürme (TCK m.85): İş kazası sonucu ölüm halinde uygulanır
- İş güvenliği tedbirlerini almayan işverenler hakkında 6331 sayılı Kanun kapsamında idari para cezaları uygulanır
Meslek Hastalığı ve İş Kazası Farkı
Meslek hastalığı, 5510 sayılı Kanun'un 14. maddesinde tanımlanmıştır. Sigortalının çalıştığı işin niteliğinden dolayı tekrarlanan bir sebeple veya işin yürütüm koşulları yüzünden uğradığı geçici veya sürekli hastalık, bedensel veya ruhsal engellilik halidir.
İş kazasından farkı:
- İş kazası ani bir olaydır; meslek hastalığı zamanla gelişir
- Meslek hastalığında illiyet bağının ispatı daha zordur
- Meslek hastalıkları SGK Meslek Hastalıkları Listesi referans alınarak belirlenir
- Meslek hastalığı tespiti için SGK yetkili sağlık kuruluşları tarafından inceleme yapılır
Her iki durumda da tazminat hakları benzer şekilde düzenlenmiştir.
Diyarbakır'da İş Kazaları
Diyarbakır'da özellikle inşaat, madencilik, tarım ve sanayi sektörlerinde iş kazaları sıklıkla yaşanmaktadır. Bölgedeki yaygın iş kazası nedenleri arasında:
- İnşaat sektöründe yüksekten düşme ve göçük vakaları
- Sanayi tesislerinde makine kazaları
- Tarım sektöründe mevsimlik işçi kazaları
- Kayıt dışı çalışmadan kaynaklanan güvenlik eksiklikleri
- İş güvenliği eğitiminin yetersizliği
Bu kazaların büyük çoğunluğu, işverenlerin 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'ndaki yükümlülüklerini yerine getirmemesinden kaynaklanmaktadır.
İş Kazası Sonrası Yapılması Gerekenler
İş kazasına uğrayan işçi veya yakınları şu adımları izlemelidir:
- Acil sağlık müdahalesi alın ve tüm tedavi sürecini belgeleyin
- İş kazası tutanağının düzenlenmesini sağlayın
- Kazanın SGK'ya bildirildiğinden emin olun
- Tanıkların ifadelerini kayıt altına alın
- Olay yerine ait fotoğraf ve video çekin
- Tüm tıbbi belgeleri saklayın
- En kısa sürede uzman bir avukata danışın
- İşveren tarafından sunulan ibraname veya sulh tekliflerini avukatınızla değerlendirin
Sonuç
İş kazası, işçi ve ailesi için ağır maddi ve manevi sonuçlar doğuran bir olaydır. Türk hukuku, iş kazasına uğrayan işçileri ve hak sahiplerini korumak için kapsamlı düzenlemeler getirmiştir. SGK yardımlarından tazminat davalarına kadar geniş bir hak yelpazesi bulunmaktadır.
Tazminat haklarınızın tam olarak korunması için sürecin en başından itibaren uzman bir avukat eşliğinde yürütülmesi büyük önem taşımaktadır. CLB Hukuk Bürosu olarak Diyarbakır ve çevresinde iş kazası tazminat davalarında deneyimli kadromuzla yanınızdayız. Haklarınızı öğrenmek ve hukuki süreci başlatmak için bizimle iletişime geçin.